ช่วงวันแรกหลังคลอด หลายบ้านโฟกัสเรื่องน้ำนมมาเร็วหรือช้าจนลืมว่า ท่าให้นมแม่ ที่เหมาะสมก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะถ้าจัดท่าได้ดี ลูกจะอมหัวนมลึกขึ้น ดูดนมมีประสิทธิภาพ และแม่ก็ลดโอกาสเจ็บหัวนม ปวดไหล่ หรือเมื่อล้าจากการนั่งค้างนาน ๆ ได้มากกว่าที่คิด
ความจริงแล้วไม่มีท่าไหนที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน แต่มี ท่าที่เหมาะกับสถานการณ์ของแต่ละคู่แม่ลูก มากกว่า เช่น แม่ผ่าคลอดอาจไม่สบายหน้าท้อง ลูกตัวเล็กอาจต้องการการประคองมากเป็นพิเศษ หรือบางบ้านให้นมกลางคืนบ่อยจนต้องมองหาท่าที่พักร่างกายได้ด้วย บทความนี้จะพาไล่ดูแบบชัด ๆ ว่ามีกี่ท่าที่ใช้กันบ่อย และควรเลือกยังไงให้เข้ากับตัวเองที่สุด
ทำไมการจัดท่าถึงสำคัญกว่าที่คิด
หัวใจของการให้นมไม่ได้อยู่แค่ “เอาลูกเข้าเต้า” แต่คือการทำให้ปากลูกอมหัวนมและลานนมได้ถูกมุม ร่างกายลูกแนบกับแม่ และคอ ไหล่ ลำตัวอยู่ในแนวเดียวกัน หากเริ่มต้นด้วยท่าที่ดี ปัญหาที่พบบ่อยอย่างหัวนมแตก ลูกดูดไม่นานแล้วหลับ หรือกินแล้วไม่อิ่ม มักลดลงอย่างเห็นได้ชัด
องค์การอนามัยโลกและ UNICEF ยังแนะนำให้ทารกกินนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก การเริ่มต้นอย่างถูกวิธีจึงมีผลต่อความต่อเนื่องของการให้นมในระยะยาวไม่น้อย โดยเฉพาะในช่วง 2-6 สัปดาห์แรกที่แม่หลายคนยังปรับตัวกับจังหวะชีวิตใหม่อยู่
- ท่าที่ถูกต้อง ช่วยให้ลูกดูดนมได้เต็มที่
- ลดอาการเจ็บหัวนม คัดเต้า และเมื่อยหลัง
- ช่วยให้แม่สังเกตการเข้าเต้าและการกลืนได้ง่ายขึ้น
- ทำให้การให้นมแต่ละครั้งผ่อนคลายกว่าเดิม
ท่าให้นมหลัก ๆ มีกี่ท่า
ถ้าพูดแบบใช้งานจริง ท่าที่พบได้บ่อยมีอยู่ประมาณ 5-6 ท่า ไม่จำเป็นต้องใช้ครบทุกท่า แต่ควรรู้ไว้เพื่อสลับตามเวลาและสภาพร่างกาย
1) ท่าอุ้มขวางตัก
เป็นท่าคลาสสิกที่หลายคนคุ้นที่สุด แม่อุ้มลูกพาดขวางลำตัว ศีรษะลูกอยู่บริเวณข้อพับแขนด้านเดียวกับเต้านมที่ให้ เหมาะกับลูกที่เข้าเต้าได้ค่อนข้างดีแล้ว เพราะจัดท่าไม่ยากและเป็นธรรมชาติ ข้อควรระวังคืออย่าปล่อยให้ลูกนอนหงายแล้วหันคอมาหาเต้า ควรให้ตัวลูกหันเข้าหาแม่ทั้งตัว
2) ท่าอุ้มขวางตักแบบประคองสลับแขน
ท่านี้คล้ายท่าแรก แต่แม่ใช้แขนฝั่งตรงข้ามกับเต้านมที่ให้คอยประคองศีรษะและคอลูก จึงควบคุมการเข้าเต้าได้ละเอียดกว่า เหมาะมากกับเด็กแรกเกิด เด็กตัวเล็ก หรือช่วงที่ยังฝึกการอมหัวนมลึก ๆ หากลูกหลุดเต้าบ่อย ท่านี้มักช่วยได้ดี
3) ท่าหนีบรักแร้
ลูกจะอยู่ข้างลำตัวเหมือนหนีบไว้ใต้แขน ขาลูกชี้ไปด้านหลัง ท่านี้ขึ้นชื่อว่าช่วยแม่หลังผ่าคลอดได้มาก เพราะไม่กดแผลหน้าท้อง อีกทั้งยังเหมาะกับแม่หน้าอกใหญ่ ลูกแฝด หรือเวลาที่ต้องการเห็นปากลูกชัด ๆ เพื่อเช็กการเข้าเต้า หลายคนที่เจ็บหัวนมจากมุมดูดเดิม ๆ ก็ใช้ท่านี้สลับแล้วสบายขึ้น
4) ท่านอนตะแคง
นี่คือท่าที่แม่ให้นมกลางคืนจำนวนมากชอบ เพราะช่วยพักหลังและไหล่ได้ดี แม่กับลูกนอนตะแคงหันหน้าเข้าหากัน ระดับปากลูกอยู่ตรงหัวนมพอดี อย่างไรก็ตามควรระวังเรื่องความปลอดภัยของพื้นที่นอน ไม่มีหมอน ผ้าห่ม หรือสิ่งกีดขวางใกล้ใบหน้าลูกมากเกินไป ท่านี้เหมาะเมื่อแม่เริ่มคล่องแล้ว
5) ท่ากึ่งเอนหรือเอนหลัง
แม่เอนตัวประมาณ 30-45 องศา แล้ววางลูกคว่ำอกบนตัวแม่ อาศัยแรงโน้มถ่วงช่วยให้ลูกหาเต้าและเกาะได้ดีขึ้น เป็นท่าที่หลายครอบครัวมองข้าม ทั้งที่ช่วยให้ร่างกายผ่อนคลาย และเหมาะมากในช่วงแรกหลังคลอด เพราะเปิดโอกาสให้ลูกใช้สัญชาตญาณการหาเต้าตามธรรมชาติ
6) ท่านั่งตรงหรือท่าโคอาลา
ลูกนั่งคร่อมหรือนั่งตัวตรงบนตักแม่แล้วดูดนม ท่านี้มักเหมาะกับเด็กโตขึ้นมาหน่อย เด็กที่มีกรดไหลย้อน หรือเด็กที่ไม่ชอบนอนราบ แม้ไม่ใช่ท่าหลักสำหรับทุกบ้าน แต่เป็นอีกตัวเลือกที่ดีเมื่อท่าเดิมไม่เวิร์ก
แล้วควรเลือกท่าไหนดี
คำตอบสั้น ๆ คือ เลือกท่าที่ทำให้ แม่ไม่เกร็ง และลูกเข้าเต้าได้ลึก ถ้าทำครบสองอย่างนี้ได้ ถือว่าเริ่มมาถูกทางแล้ว
- เพิ่งคลอดใหม่ ๆ หรือยังไม่มั่นใจการเข้าเต้า: เริ่มจากท่าประคองสลับแขน
- ผ่าคลอด เจ็บแผลหน้าท้อง: ท่าหนีบรักแร้หรือท่ากึ่งเอนมักสบายกว่า
- ให้นมกลางคืนบ่อย: ท่านอนตะแคงช่วยประหยัดแรง
- ลูกตัวเล็กหรือหลุดเต้าง่าย: เลือกท่าที่ควบคุมศีรษะลูกได้ดี
- แม่เมื่อยหลังมาก: ใช้หมอนรองแขน รองตัก และอย่ายกเต้าไปหาลูก ให้พาลูกเข้าหาเต้าแทน
จุดที่มักพลาดคือแม่โน้มตัวไปหาลูกตลอดเวลา สุดท้ายปวดหลังและคอมากกว่าจำเป็น ลองจัดหมอนให้พอดีก่อนทุกครั้ง จะช่วยให้การให้นมแต่ละมื้อเบาลงเยอะ
สัญญาณว่าลูกเข้าเต้าถูกต้อง
ต่อให้เลือกท่าได้เหมาะ แต่ถ้าการอมเต้ายังตื้น ลูกก็อาจดูดไม่ดีอยู่ดี ลองสังเกตสัญญาณเหล่านี้ร่วมกัน
- ปากลูกอ้ากว้าง ริมฝีปากบานออก
- คางแตะเต้า จมูกไม่ถูกกดแน่น
- ลูกอมนมลึก ไม่ได้งับแค่ปลายหัวนม
- ได้ยินจังหวะกลืนเป็นพัก ๆ หลังดูดต่อเนื่อง
- แม่รู้สึกตึง ๆ ช่วงแรกได้ แต่ไม่ควรเจ็บแปลบตลอดมื้อ
- หลังให้นม ลูกดูผ่อนคลายและเต้านมนิ่มลงบ้าง
หลังอายุประมาณ 5 วันขึ้นไป เด็กที่กินนมพอ มักมีผ้าอ้อมเปียกอย่างน้อยวันละราว 6 ชิ้น นี่เป็นตัวช่วยประเมินง่าย ๆ ที่ใช้ควบคู่กับน้ำหนักตัวและพฤติกรรมการดูดนมได้
เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือ
ถ้าเปลี่ยน ท่าให้นมแม่ แล้วก็ยังเจ็บมาก หัวนมแตก มีไข้ เต้าคัดแข็ง ลูกน้ำหนักขึ้นช้า หรือกินนมนานมากแต่ดูไม่อิ่ม ควรปรึกษาพยาบาลหลังคลอด แพทย์ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เพราะบางครั้งปัญหาอาจไม่ใช่แค่เรื่องท่า แต่เกี่ยวกับการเข้าเต้า พังผืดใต้ลิ้น หรือภาวะของเต้านมร่วมด้วย
สรุป
สุดท้ายแล้ว การเลือกท่าไม่ใช่เรื่องต้องจำสูตรตายตัว แต่คือการหาจุดสมดุลระหว่างความสบายของแม่กับประสิทธิภาพการดูดของลูก จะเริ่มจากท่าไหนก็ได้ แล้วค่อยสลับจนเจอแบบที่เข้ามือที่สุด หากวันนี้ยังติด ๆ ขัด ๆ อย่าเพิ่งรีบสรุปว่าตัวเองให้นมไม่เก่ง บางครั้งแค่ปรับมุม ปรับหมอน หรือเปลี่ยนท่าเพียงนิดเดียว การให้นมทั้งมื้อก็เปลี่ยนไปเลย คำถามที่น่าคิดต่อจากนี้คือ ท่าที่คุณใช้อยู่ตอนนี้ ช่วยให้ทั้งแม่และลูกสบายจริงหรือยัง
